Φιλελληνισμός – Μόναχο (1)

Ο φιλελληνισμός, όπως είδαμε, ξεκίνησε από τους ευρωπαϊκούς και όχι μόνο λαούς, και λειτούργησε εν μέρει ως μοχλός πίεσης προς τις κυβερνήσεις τους για την ελληνική υπόθεση. Στο παρακάτω κείμενο (πρώτο και δεύτερο μέρος) έχουμε το παράδειγμα ευρωπαϊκής ηγεσίας που ευαισθητοποιήθηκε εμπράκτως – εν προκειμένω ο βασιλέας της Βαυαρίας, με κίνητρο τον αγνό φιλελληνισμό του – για τον ελληνικό αγώνα. Χωρίς να παραβλέπουμε την περίπτωση του κυβερνήτη της Αϊτής, όπως και εκείνη του δόγματος Μονρόε (στις οποίες αναφερθήκαμε ήδη στο παρόν αφιέρωμα), ο φιλελληνισμός του Λουδοβίκου δεν εκκινούσε από σκοπιμότητα εξυπηρέτησης των συμφερόντων της χώρας του.

(Σταύρου Τζίμα, «Ενθάδε κείται ο γιος του Οδυσσέα Ανδρούτσου, μια άγνωστη πτυχή του ’21 στη Βαυαρία», Η Καθημερινή, 13 Ιουνίου 2021).

Στο κέντρο του Μονάχου μια γοτθικού ρυθμού εκκλησία θυμίζει σήμερα, διακόσια χρόνια μετά, μια σχετικά άγνωστη πτυχή της Ελληνικής Επανάστασης του 1821. Ήταν ο τόπος άσκησης των λατρευτικών καθηκόντων παιδιών των αγωνιστών του ’21 που ο φιλέλληνας βασιλιάς Λουδοβίκος Α΄, πατέρας του Όθωνα, έφερε στη Βαυαρία για να σπουδάσουν, ώστε επιστρέφοντας να στελεχώσουν το εν τη γενέσει νεόκοπο ελληνικό κράτος, και τους χάρισε και δικό τους ναό για να εκκλησιάζονται. Ακόμα και σήμερα σε αυτόν τον ιερό ναό του Σωτήρος (Σαλβατόρ Κίρχε) οι χιλιάδες Έλληνες του Μονάχου συνεχίζουν να τελούν τις θρησκευτικές τελετές τους.

Μερικά χιλιόμετρα παρακάτω, στο παλιό νεκροταφείο Alter Suedlicher Friedfof της πόλης, η επιγραφή σ’ έναν από τους διαβρωμένους από τον χρόνο μαρμάρινους τάφους πληροφορεί στην ελληνική γλώσσα ότι «ενθάδε κείται Λεωνίδας έκτονος Ανδρούτσου υιός Οδυσσέως, προ ήβης αποθανών εν Μονάχω…» Είναι το άλλο σημείο αναφοράς, σήμερα, στα βλαστάρια επαναστατών του ’21 που φοίτησαν με βασιλικές υποτροφίες στη φιλόξενη Βαυαρία, για να συνεχίσουν πίσω στην πατρίδα το έργο των πατεράδων τους, στην ειρηνική οικοδόμηση της ελεύθερης Ελλάδας. Επέστρεψαν όλα, γύρω στα πενήντα, ως νομικοί, στρατιωτικοί, γεωπόνοι, άλλοι με σπουδές στη φιλοσοφία, πλην ενός, του γιου του Οδυσσέα Ανδρούτσου, που δεν πρόλαβε καν να μορφωθεί, καθώς έπεσε θύμα της πανδημίας της χολέρας. Αναπαύεται έκτοτε και επί δύο αιώνες στο Μόναχο, έχοντας «γείτονα» ένα άλλο βαρύ όνομα της Επανάστασης, τον Ηλία Κατσάκο Μαυρομιχάλη, υπασπιστή του Όθωνα, που πέθανε κι αυτός από χολέρα και κάπου έξω από το Μόναχο (άγνωστο σε ποιο σημείο, μιας κι έχει καταστραφεί), τον αντισυνταγματάρχη Αντώνη Μιαούλη, δευτερότοκο γιο του Ανδρέα Μιαούλη, επίσης υπασπιστή του Όθωνα, που κι αυτός «πήγε» από χολέρα. Όπως σημειώνεται στην ταφόπετρα, ο Λεωνίδας Ανδρούτσος «πέθανε προ της ήβης (σ.σ. εφηβείας), σε ηλικία δώδεκα χρονών, στις 5 Δεκεμβρίου του 1836, από χολέρα» και ο βασιλιάς Λουδοβίκος, που φέρεται να εκτιμούσε ιδιαίτερα τον πατέρα του, του έφτιαξε έναν από τους καλύτερους τάφους της εποχής.

Ο μικρός Λεωνίδας, ορφανός, μιας και ο πατέρας του είχε δολοφονηθεί από Έλληνες αντιπάλους του στην Ακρόπολη, είχε φθάσει στο Μόναχο στις 7 Απριλίου 1834, με την πρώτη αποστολή παιδιών επιφανών οπλαρχηγών, μετά την ενθρόνιση του Όθωνα. Όπως λέει στην «Κ» ο Αλέξανδρος Ρολφ Μπόνσιεκ, που ερεύνησε το θέμα στο πλαίσιο διπλωματικής εργασίας υπό την εποπτεία της Θεολογικής Σχολής του ΑΠΘ, «οι πρώτοι είκοσι τέσσερις Έλληνες μετέβησαν στο Μόναχο κατόπιν προσκλήσεως του Λουδοβίκου Α΄ συνοδεία του Έλληνα ιερωμένου και πρώην εκπαιδευτικού στο ορφανοτροφείο της Αίγινας αρχιμανδρίτη Καλλίνικου Καμπάνη, ως τέκνα των αγωνιστών της Επανάστασης του 1821, και στις 22 Ιουλίου του 1836 κατέφθασαν στην πόλη ακόμα 30 Ελληνόπουλα για να φοιτήσουν».

Μεταξύ των ονομάτων που έφερε στο φως η έρευνά του ήταν, πλην του Λεωνίδα Ανδρούτσου, εκείνα των Γεωργίου και Δημητρίου Μπότσαρη, Γεωργίου Καραϊσκάκη, Αθανασίου Μιαούλη, Δημητρίου Μαυροκορδάτου, Λεωνίδα Χρυσανθόπουλου, Ιωάννη Δεληγιάννη, Φιλίππου Ιωάννου, Πολυβίου Καλημέρη, Περικλή Καλογερόπουλου, Θρασύβουλου Κωνσταντέλη, Κοτζιά, Κριεζή, Αλέξανδρου Ρίζου Ραγκαβή, Αριστείδη Ρέντη, Ξενοφώντα Ρώτα, Βλάσιου Βαλτινού, Αλέξανδρου Βενιζέλου και ενός κοριτσιού από τη Χίο ονόματι Κατερίνα Απάλυρα. Σύμφωνα με τον κ. Μπόνσιεκ τα παιδιά, ηλικίας 8-16 χρόνων, σπούδασαν αρχικά στο ελληνικό Λύκειο και στη συνέχεια στο Ιδιωτικό Εκπαιδευτήριο (Πανεπιστήμιο) που είχε ιδρύσει το 1826 ο Λουδοβίκος αποκλειστικά για Έλληνες, με υποτροφίες της βαυαρικής κυβέρνησης αλλά και του Όθωνα. «Για το Λύκειο οι Έλληνες (Λουδοβίκος) πλήρωναν 856,36 δραχμές και για το Πανεπιστήμιο (Όθων) 1032 δραχμές και κυρίως σπούδαζαν νομικά, φιλοσοφία, γεωπονία και σε στρατιωτικές ακαδημίες».

[…] Με την έλευση του Όθωνα το 1833 στην Ελλάδα, ο Λουδοβίκος παρενέβη και έθεσε υπό την προστασία του τον μικρό Ανδρούτσο, ο οποίος στάλθηκε στη Βαυαρία και εγκαταστάθηκε στο παλάτι του βαυαρικού οίκου. Εκεί τον βρήκε και τον σκότωσε η χολέρα, με τον Λουδοβίκο να τον κηδεύει με τιμές. Πλάι του στο αιώνιο ταξίδι ο μικρός Ανδρούτσος έχει τον Ηλία Μαυρομιχάλη του Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη, συνταγματάρχη, γενναίο πολεμιστή, που ο βασιλιάς Όθωνας όρισε υπασπιστή του.

Έχει ενδιαφέρον το πώς βρέθηκε στο Μόναχο ο Μαυρομιχάλης, που δεν πήγε για σπουδές, αλλά για να… παντρέψει τον Όθωνα. Τον Απρίλιο του 1836 ο βασιλιάς της Ελλάδας ταξίδεψε στη Γερμανία για να νυμφευθεί την Αμαλία και μαζί του πήρε δύο υπασπιστές του, τον Ηλία Μαυρομιχάλη και τον Αντώνιο Μιαούλη, δευτερότοκο γιο του θρυλικού ναυάρχου Ανδρέα Μιαούλη. Η χολέρα που θέριζε την εποχή εκείνη την κεντρική Ευρώπη χτύπησε και τους δύο Έλληνες αξιωματικούς. Ο τάφος του Μαυρομιχάλη ήταν ένα λαμπρό μνημείο το οποίο ανήγειρε ο Λουδοβίκος, ενώ ο Μιαούλης ενταφιάσθηκε στο νεκροταφείο της κωμόπολης Ούφενχαϊμ, 70 χιλιόμετρα βορειοδυτικά της Νυρεμβέργης.

Ο θάνατος του Μαυρομιχάλη προκάλεσε βαθιά συγκίνηση στη Βαυαρία. Εμπνευσμένος από την ανδρεία, τη λεβεντιά και τον αδόκητο χαμό του, ο Γερμανός ποιητής Μίχαελ φον Γιουνγκ του έγραψε ειδικό θρήνο, ενώ η «Γενική Εφημερίδα» του Άουκσμπουργκ περιέγραφε την επομένη (7 Νοεμβρίου του 1836) τις τελευταίες στιγμές του Έλληνα αξιωματικού: […] «Ο ξαφνικός θάνατός του μέσα εις το παλάτι, εμπρός εις τα μάτια των δύο μοναρχών και ολίγας εβδομάδας προ των επικειμένων γάμων του βασιλέως του, όστις τον υπερηγάπα, έκαμε παντού οδυνηράν εντύπωσιν. Σήμερα το απόγευμα εις τας 3 θα κηδευθή με τιμάς στρατιωτικάς κατά τα ελληνικά εκκλησιαστικά έθιμα. Ας είναι ελαφρά η γη του νέου και ευγενούς ήρωος, όστις μη ευρών τον θάνατον εις τους αγώνας του πατρίου εδάφους, ήτο πεπρωμένον να πέση από χολέραν εις την ξένην, αλλά πλησίον όμως του βασιλέως του, τιμημένος με το πένθος του και με το πένθος όλων όσοι τον εγνώρισαν».

Με τιμές και παρασημοφορημένο κήδεψε ο βασιλιάς Λουδοβίκος και τον Μιαούλη, και μάλιστα το κρεβάτι στο οποίο άφησε την τελευταία του πνοή πωλήθηκε αργότερα σε δημοπρασία!

Πηγή: https://www.newsbreak.gr/stories/167785/

Στο ταφικό μνημείο του Λεωνίδα Ανδρούτσου χαράχτηκε δίγλωσση επιγραφή του φιλέλληνα ουμανιστή Θείρσιου στα ελληνικά και γερμανικά. Εκτός από τα προσωπικά στοιχεία και την ιστορία του μνημείου, φέρει την εξής επιγραφή:

«Ειμί θάλος πολυανθές, υπ’ ανδρών βλαστέν αρίστων,

οίτινες αντ’ αρετής έργ οδυνηρά πάθον.

Τον δε πάππον ελών νηλεώς εφόνευσ ο τύραννος,

ου βία αλλά δολω, φάρμακα λυγρά διδούς.

Τον δ ου γεννητήρα, τον εν πολέμοις αδάμαστον,

εχθροδαποί πύργον κρήμνισαν εκ μεγάλου.

Μήτηρ δε, η Παρνασσού ενί σπηλαίοις μ’έτικτεν,

ενθάδε δωδεκάτη κλαύσεν αποφθίμενον»

Πηγή: https://el.wikipedia.org/wiki/%

O τάφος του Λεωνίδα Ανδρούτσου, υιού του Οδυσσέα, στο Μόναχο