Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τ. ΙΒ΄
Η ελληνική επανάσταση και η ίδρυση του ελληνικού κράτους (1821-1832)
Παράγοντες, διάρκεια, φάσεις και ιδιομορφία της Ελληνικής Επαναστάσεως
Απόσπασμα, σ. 8-9.
Η Ελληνική Επανάσταση, επικός απελευθερωτικός αγώνας του ελληνικού λαού, εννεάχρονος αδυσώπητος πόλεμος σε πολλά μέτωπα, με πλήθος επεισόδια συγκλονιστικά, είναι μέγα γεγονός της Ελληνικής Ιστορίας. Υπήρξε ιδιαίτερα σταθμός της Ιστορίας του Νεώτερου Ελληνισμού, γιατί προπάντων επέτυχε την ίδρυση του Ελληνικού Κράτους και έτσι την παρουσία της Ελλάδος, ύστερα από έκλειψη αιώνων, στον πολιτικό χάρτη του Κόσμου. Στη συνείδηση του Έθνους έλαβε θρυλικές διαστάσεις, ενέπνευσε τις επόμενες γενεές των Ελλήνων για διαδοχικές απελευθερωτικές εξορμήσεις και σε καιρούς δοκιμασίας τις εμψύχωσε για καρτερία και αντίσταση.
Υπήρξε, εξάλλου, η Ελληνική Επανάσταση σπουδαίο πολιτικό γεγονός και για την Ιστορία της Ευρώπης. Προκάλεσε το εκπληκτικό κίνημα του Φιλελληνισμού και απασχόλησε με το «ελληνικό ζήτημα» την ευρωπαϊκή διπλωματία επί δώδεκα χρόνια. Παρέσυρε κυβερνήσεις Μεγάλων Δυνάμεων να ενδιαφερθούν θετικά για την τύχη της, να συνεργασθούν και να υπογράψουν Πρωτόκολλα και συνθήκες για την αίσια έκβασή της, σε αντίθεση με την τότε πολιτική τους. Απετέλεσε έτσι ισχυρό πλήγμα για το καθεστώς της Ιερής Συμμαχίας και σήμανε θρίαμβο της αρχής των εθνοτήτων.
Παράγοντες που οδήγησαν στην Επανάσταση
Η Ελληνική Επανάσταση ήλθε ύστερα από άλλες μικρότερες επαναστάσεις, τοπικές εξεγέρσεις και αδιάκοπη σχεδόν ανταρσία επάνω στα βουνά εναντίον του οθωμανού δυνάστη· και ύστερα από μακρότατη ιδεολογική προετοιμασία. Για την πραγματοποίησή της και για την επιτυχία της συνέβαλε η μεγάλη πρόοδος των Ελλήνων, ιδίως κατά τις τελευταίες δεκαετίες του 18ου αιώνα και τις πρώτες του 19ου, που εξασφάλισαν στο Έθνος υλική δύναμη και αυτοπεποίθηση, πολιτική αυτοσυνείδηση και ηθικό φρονηματισμό. Για την αποτόλμησή της συνέβαλαν αποφασιστικά, εκτός από την εθνική επαναστατική παράδοση, και οι επαναστατικές ιδέες της εποχής, διάχυτες ύστερα από τη Γαλλική Επανάσταση, που είχαν μάλιστα τότε και ειδικούς φορείς τις μυστικές επαναστατικές εταιρείες. Προήλθε άρα η Ελληνική Επανάσταση από την επενέργεια παραγόντων κοινωνικο-οικονομικών και προπάντων παραγόντων ιδεολογικών, δηλαδή του πατριωτισμού της γενεάς εκείνης των Ελλήνων και του επαναστατικού φρονήματος μεγάλου μέρους της, κατά τις παραμονές του 1821.
[…] ο ελληνικός λαός, υπόδουλος επί αιώνες, ζώντας υπό καθεστώς καταπιέσεων, ταπεινώσεων και συχνών διωγμών, υπό συνθήκες όμως που του επέτρεπαν να αναπτύσση αξιόλογη δράση, ιδίως στον χώρο της οικονομίας, αλλά και πολεμώντας συχνά για την απελευθέρωσή του από τον ζυγό του αλλόθρησκου κατακτητή, κατόρθωσε να σφυρηλατήσει την εθνική του συνείδηση και να διασώση και να αναπτύξη την εθνική του ενότητα, συσπειρωμένος γύρω από την ορθόδοξη εκκλησία και συνταγμένος στο κοινοτικό σύστημα. Κατόρθωσε ακόμη να βελτιώση βαθμιαία την κατάστασή του, ύστερα από τη μεγάλη πτώση κατά τους δύο πρώτους αιώνες της δουλείας, και να επιτελέση από τα μέσα του 18ου αι. ραγδαία πρόοδο σε πολλούς τομείς.
Ιδιαίτερα σημαντική ήταν η άνοδος της οικονομίας και προπαντός του εμπορίου και της ναυτιλίας, που οφειλόταν στην ικανότητα και δραστηριότητα των Ελλήνων ναυτικών και εμπόρων, αλλά και στους ευνοϊκούς γι’ αυτούς όρους εργασίας, τους καθιερωμένους από τις ρωσοτουρκικές συνθήκες του 1774 και επομένων ετών, καθώς και στις εξαιρετικές ευκαιρίες κατά τους χρόνους της Γαλλικής Επαναστάσεως και των Ναπολεοντείων πολέμων.
Εξίσου σημαντική ήταν η ορμητική ανάπτυξη της παιδείας του Έθνους, με κύρια χαρακτηριστικά τον πολλαπλασιασμό των σχολείων και τη βελτίωση των προγραμμάτων τους, την έκδοση περισσότερων βιβλίων και μάλιστα αρκετών επιστημονικών, την εύρυνση του κύκλου των μορφωμένων Ελλήνων, την εξαίρετη πνευματική δράση των μεγάλων δασκάλων του Γένους.
Έτσι, στη δεύτερη δεκαετία του 19ου αι. υπήρχαν οι «κινητήριες δυνάμεις» για την πολιτική αναγέννηση της Ελλάδος, όπως το 1818 χαρακτήρισε ο Καποδίστριας την πρόοδο της ναυτιλίας και του εμπορίου και την άνθιση της παιδείας.
(Πηγή: Library Genesis
http://libgen.rs/search.php?req=%CE%99%CE%A3%CE%A4%CE%9F%CE%A1%CE%99%CE%91%20%CE%A4%CE%9F%CE%A5%20%CE%95%CE%9B%CE%9B%CE%97%CE%9D%CE%99%CE%9A%CE%9F%CE%A5%20%CE%95%CE%98%CE%9D%CE%9F%CE%A5%CE%A3%20%CE%A3%CE%A5%CE%9B%CE%9B%CE%9F%CE%93%CE%99%CE%9A%CE%9F&open=0&res=25&view=simple&phrase=1&column=def)