Ο Φιλελληνισμός (1)

Το φιλελληνικό ρεύμα του 1821

μέσα από τις πύλες ψηφιακού περιεχομένου του Εθνικού Κέντρου Τεκμηρίωσης

Κατά τη διάρκεια της Επανάστασης, πολλοί άνθρωποι του πνεύματος και των τεχνών μέσω των συγγραφικών και των καλλιτεχνικών τους δραστηριοτήτων διαμόρφωσαν μία φιλελληνική κουλτούρα που επηρέασε έντονα την κοινή γνώμη της εποχής. Ως ιδεολογικό και πολιτικό κίνημα και ως λογοτεχνικό ρεύμα, η αγάπη των ξένων αλλά και η δηλούμενη εύνοια και το ενδιαφέρον υπέρ των ελληνικών θέσεων, ιδιαίτερα κατά την περίοδο πριν και κατά την Ελληνική Επανάσταση του 1821 με ηθική και υλική συμπαράσταση, καθιερώθηκε να λέγεται Φιλελληνισμός.

Το φιλελληνικό ρεύμα που εκδηλώθηκε και αναπτύχθηκε σχεδόν σε όλες τις χώρες της Ευρώπης και στην Αμερική, προσέφερε σημαντική βοήθεια στον ελληνικό Αγώνα, ενισχύοντας τους Έλληνες τόσο σε υλικό όσο και σε ηθικό επίπεδο. Τα φιλελληνικά κομιτάτα διοργάνωναν εράνους στις χώρες τους και συγκέντρωναν ρούχα, χρήματα και τρόφιμα για να ανακουφίσουν τη δυστυχία των αμάχων. Ξεχώρισε η δράση των κομιτάτων στη Γαλλία, τη Γερμανία και στην Ελβετία. Ουσιαστική υπήρξε επίσης και η συμβολή της Αγγλίας και της Ιταλίας. Αλλά εκτός από την υλική και ηθική υποστήριξη, φιλέλληνες κατέβηκαν στην αγωνιζόμενη Ελλάδα, ενώθηκαν με τους επαναστάτες και πολέμησαν, και πολλοί θυσίασαν τη ζωή τους για την υπόθεση της ελληνικής ελευθερίας.

Από τα πρώτα κιόλας χρόνια του αγώνα δημοσιεύτηκαν στον γαλλικό τύπο υποστηρικτικά άρθρα για την ελληνική υπόθεση. Γρήγορα ιδρύθηκαν σωματεία που περιλάμβαναν στους κόλπους τους μεγάλες προσωπικότητες της γαλλικής κοινωνίας, όπως ο δούκας de Broglie, o στρατηγός Horace Sebastiani, o καθηγητής της Σορβόννης Abel Francois Villemain και ο ιδιοκτήτης τυπογραφείων και εκδότης Ambroise Firmin Didot στα τυπογραφεία του οποίου τυπώνονταν τα φιλελληνικά φυλλάδια. Παράλληλα, γεγονότα που έγιναν γνωστά με πολλές λεπτομέρειες στο εξωτερικό, όπως η σφαγή της Χίου και το έπος του Μεσολογγίου, δημιούργησαν ένα ευρύ κύμα συμπάθειας για τον ελληνικό λαό. Αμέσως, τα φιλελληνικά κομιτάτα του Παρισιού, της Μασσαλίας και της Λυών διοργάνωσαν εράνους για την ενίσχυση των επαναστατημένων Ελλήνων στους οποίους πρωτοστατούσαν προσωπικότητες όπως ο λογοτέχνης Francois Rene de Chateaubriand και ο νεαρός ακόμη Βίκτωρ Ουγκώ.

Από τον ελληνικόν αγώνα εμπνεύσθηκαν επίσης δημιουργοί του γαλλικού ρομαντισμού όπως ο Jean Louis Theodore Gericault , ο Genod Michel-Philibert, αλλά και ο κορυφαίος εκπρόσωπός του, ο Eugene Delacroix.

Πρόσφορο έδαφος είχε βρει ο φιλελληνισμός και στην Ελβετία. Από τα πρώτα κιόλας χρόνια της επανάστασης ιδρύθηκαν στην Ελβετία πολλά φιλελληνικά κομιτάτα, τη δράση των οποίων κατηύθυνε ο τραπεζίτης Jean Gabriel Eynard. Ο ίδιος διέθεσε τεράστια ποσά από την προσωπική του περιουσία για να υποστηρίξει τον αγώνα των Ελλήνων. Ταυτόχρονα συντόνιζε την ευρωπαϊκή φιλελληνική κίνηση στέλνοντας εγκυκλίους σε όλα τα κομιτάτα της Ευρώπης όπου υποστήριζε τα ελληνικά αιτήματα σε διάφορες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.

Το κομιτάτο του Λονδίνου στην Αγγλία περιελάμβανε στους κόλπους του προσωπικότητες όπως o λόρδος Nugent, o συνταγματάρχης Leicester Stanhope και ο ποιητής Thomas Moore. Οι φιλλέληνες του  Λονδίνου προσέφεραν σημαντικές υπηρεσίες στους αγωνιζόμενους Έλληνες με τη συμπαράστασή τους για τη σύναψη δανείων στο Λονδίνο και ιδίως με τη θυσία ενός εκλεκτού μέλους τους, του λόρδου Byron.

Εκτός από τις προαναφερθείσες χώρες, το κίνημα του φιλελληνισμού βρήκε θερμούς υποστηρικτές επίσης στις Κάτω χώρες (Βέλγιο, Ολλανδία), Σουηδία, Δανία, Πολωνία, Ρωσία, ενώ πρέπει να αναφερθούμε και στον ισπανικό, γερμανικό, ινδικό, εβραϊκό, τουρκικό, αραβικό, και βαλκανικό φιλελληνισμό (Αλβανοί, Σέρβοι, Βούλγαροι, Ρουμάνοι, Μαυροβούνιοι). Οι καταγεγραμμένοι φιλέλληνες αγγίζουν τους 940 και προηγούνται όσοι προέρχονται από γερμανικές χώρες (342) και ακολουθούν οι Γάλλοι (196), οι Ιταλοί (137), οι Άγγλοι (99) και στη συνέχεια οι Ελβετοί (35), Πολωνοί (30), Ολλανδοί και Βέλγοι (17), Ούγροι (9), Σουηδοί (9), Ισπανοί (9), Δανοί (8) και 33 άγνωστης εθνικότητας. Ένας στους τρεις σκοτώθηκε σε μάχη ή πέθανε από κακουχίες ή τραυματισμούς (313 από τους 940). Μεταξύ 1821-1822 φτάνουν στην Ελλάδα 489 και πέφτουν στους 64 μεταξύ 1823-1825. Από το 1825 και μετά οι αφιχθέντες φτάνουν τους 318. Οι Γάλλοι είναι δεύτεροι σε αριθμό αφίξεων (71) την πρώτη περίοδο και δεύτεροι πριν από το τέλος στην δεύτερη περίοδο. Οι Άγγλοι είναι τέταρτοι σε αριθμό αφίξεων την πρώτη περίοδο (12) και έρχονται πρώτοι στην δεύτερη περίοδο. Η αύξηση της προσέλευσης των Άγγλων εθελοντών συνδέεται με την υπεροχή του αγγλικού κόμματος και την ενεργότερη συμμετοχή της Αγγλίας στα ελληνικά πράγματα.

Παρακάτω τα ονόματα των γνωστότερων φιλελλήνων:

-Λόρδος Βύρωνας, Άγγλος ποιητής που πέθανε στο Μεσολόγγι.

-Κάρολος Νόρμαν, Γερμανός αξιωματικός που πήρε μέρος στη μάχη του Πέτα (1822) όπου πληγώθηκε, και πέθανε στο Μεσολόγγι τον Νοέμβριο του 1822.

-Σαμουήλ Γκρίντλευ Χάου, Αμερικανός γιατρός.

-Τζωρτζ Κάνινγκ, υπουργός εξωτερικών της Μεγάλης Βρετανίας που στήριξε την Ελληνική Επανάσταση.

-Ιωάννης Ιάκωβος Μέγερ, Ελβετός τυπογράφος που έδρασε και πέθανε στο Μεσολόγγι κατά την Έξοδο.

-Μπρούνο ο Φιλέλληνας, Ιταλός γιατρός από την Σαρδηνία, που ήρθε μαζί με τον Βύρωνα στην Ελλάδα και πέθανε στο Ναύπλιο το 1827.

-Φρανσουά ντε Σατωμπριάν, (François-René de Chateaubriand), γνωστός και σαν Σατωβριάνδος, περιηγητής και συγγραφέας.

-Βίκτωρ Ουγκό, Γάλλος συγγραφέας.

-Μαξίμ Ρεμπώ, Γάλλος συνταγματάρχης και συγγραφέας.

-Αλεξάντρ Πούσκιν, Ρώσος λογοτέχνης και ποιητής.

-Τόμας Γκόρντον, Σκώτος αξιωματικός που προσέφερε όπλα και χρήματα και συνέγραψε την ιστορία της Ελληνικής Επανάστασης.

-Ειρηναίος Θείρσιος, Γερμανός παιδαγωγός και αρχαιολόγος που επανόρθωσε το Ερεχθείο.

-Τζορτζ Φίνλεϊ, Σκώτος που συμμετείχε στις πολεμικές επιχειρήσεις και συνέγραψε την ιστορία της Ελληνικής Επανάστασης.

-Φρήντριχ Χαίλντερλιν, Γερμανός ποιητής.

-Καρλ Βίλχελμ φον Άιντεκ (Karl Wilhelm Freiherr von Heideck), Βαυαρός στρατιωτικός και ζωγράφος.

-Σαντόρε ντι Σανταρόζα (Santorre Di Santa Rosa), Ιταλός επαναστάτης που πέθανε στη πτώση της Σφακτηρίας (1825).

-Φρανκ Χέιστινγκς (Frank Hastings), Βρετανός αξιωματικός του ναυτικού που πρόσφερε χρήματα και συμμετείχε στις επιχειρήσεις.

-Φρίντριχ Σίλερ, Γερμανός ποιητής.

-Πέρσι Σέλλεϋ, Άγγλος ποιητής.

-Λουδοβίκος Α΄ της Βαυαρίας.

-Ιωάννης-Γαβριήλ Εϋνάρδος, τραπεζίτης που οργάνωσε το φιλελληνικό κίνημα στη Γαλλία και την Ελβετία.

-Κάρολος Φαβιέρος (Charles Fabvier), Γάλλος διοικητής του τακτικού ελληνικού στρατού.

-Τζωρτζ Τζάρβις, ο πρώτος Αμερικανός φιλέλληνας που έλαβε μέρος στον Αγώνα του 1821.

-Ρίτσαρντ Τσωρτς, Σκώτος στρατιωτικός.

-Τζουζέππε Ροσαρόλλ, Ιταλός στρατηγός, επαναστάτης και φιλέλληνας, πέθανε το 1825 στο Ναύπλιο.

-Μορίς Περζά, Γάλλος αξιωματικός, φιλέλληνας και συγγραφέας, από τους πρώτους εθελοντές του τακτικού ελληνικού στρατού.

-Χένρικ Νικολά Κρέιερ, Δανός φιλέλληνας.

-Ερνστ Μάνγγελ, Ούγγρος μουσικός, συνθέτης, και φιλέλληνας, αρχιμουσικός της πρώτης στρατιωτικής μπάντας της Επανάστασης του 21.

Πηγές: https://www.ekt.gr/el/news/23790

https://el.wikipedia.org/wiki/Φιλέλληνες

https://www.historical-quest.com/arxeio/sygxroni-istoria/35