Ο εμφύλιος πόλεμος
[Θωμᾶ Γόρδωνος, Ἱστορία τῆς Ἑλληνικῆς Ἐπαναστάσεως, μετάφρασις Ἀλέξανδρος Παπαδιαμάντης, φιλολογικὴ ἐπιμέλεια Λαμπρινὴ Τριανταφυλλοπούλου, συνεπιμελητὲς Ἄγγελος Μαντάς-Ν. Α. Τριανταφυλλόπουλος, τ. Β΄, ΜΙΕΤ, Ἀθήνα 2017, σ. 345-348.
Ὁ Τόμας Γκόρντον, Σκῶτος φιλέλλην, τοῦ ὁποίου ἡ κλασικὴ παιδεία ἦταν τὸ κίνητρο τοῦ ἐνθουσιασμοῦ του γιὰ τὴν Ἑλλάδα, μετὰ τὴ λήξη τῶν πολεμικῶν ἐπιχειρήσεων καὶ ὣς τὸν θάνατό του μοιράστηκε μεταξὺ τῶν δύο τόσο διαφορετικῶν τόπων ποὺ εἶχε ἀγαπήσει: τῆς Σκωτίας, ὅπου ἔγραψε τὸ δίτομο ἔργο History of the Greek Revolution, Λονδίνο καὶ Ἐδιμβοῦργο, 1832 (ἡ ἑλληνικὴ μετάφραση εἶναι τρίτομη), καὶ τῆς Ἑλλάδας (ἀρχικὰ στὸ Ἄργος κι ἔπειτα στὴν Ἀθήνα). Παρακολουθοῦμε ἕνα ἀπόσπασμα γιὰ τὰ γεγονότα καὶ τὶς αἰτιάσεις τους ἀπὸ τὴν δική του ὀπτικὴ γωνία].
Δὲν δυνάμεθα τόσον ἐλαφρῶς νὰ σκιαγραφήσωμεν τὰς ἐμφυλίους ἔριδας, αἵτινες διεσπάραξαν τὴν Πελοπόννησον κ’ ἔφεραν εἰς ἐχθρικὴν σύγκρουσιν τὰ δύο κυβερνῶντα συμβούλια, τὰ ὁποῖα, ἀπ’ ἀρχῆς τοῦ σταδίου των, δὲν ἔπαυσαν νὰ ἑλαύνωνται ἀπὸ ἀμοιβαίαν κακοβουλίαν καὶ ζηλοτυπίαν. Ἐξαιρουμένου ἴσως τοῦ Ζαΐμη, τὰ μέλη τοῦ Ἐκτελεστικοῦ δὲν ἦσαν κρείττονα δημοσίων ληστῶν, ἐνῷ ἡ πλειονότης τῶν νομοθετῶν, κλίνουσα εἰς τὸ σύστημα τοῦ Μαυροκορδάτου, ἔδωκεν ἀποδείξεις (τουλάχιστον συλλήβδην ὡς σῶμα λαμβανομένη) φιλοπατρίας καὶ στοργῆς πρὸς τὴν τάξιν. Πρέπει οὐχ ἧττον νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι οἱ ἰσχυροὶ ὁπαδοὶ τῆς Γερουσίας ἐδείκνυον εἰς τὰς οἰκείας αὐτῶν ἐπαρχίας τόσον ἁρπακτικὴν διάθεσιν ὅσον καὶ οἱ ἀντίπαλοί των· οὕτω πᾶσα γωνία τῆς χερσονήσου διεσπαράττετο εἰς τεμάχια ἀπὸ σκοτίους πολιτικὰς διαμάχας· δυσκόλως πρόσοδός τις εἰσήρχετο εἰς τὸ Ταμεῖον, καὶ τίποτε σπουδαῖον δὲν ἠδύνατο νὰ ἐπιχειρηθῇ κατὰ τοῦ ἐχθροῦ. Ὁ λαός, ὀξυδερκέστερος ἀπὸ τοὺς κυβερνήτας του, μετὰ πόνου ἔβλεπε τὴν σοβοῦσαν ἀναρχίαν, καὶ ἐκραύγαζεν ὅτι, ἀφοῦ τριετὴς πεῖρα ἀπέδειξε τὴν ἀνικανότητα τῶν Ἑλλήνων ὅπως προσφυῶς διαχειρίζωνται τὰς ὑποθέσεις τῆς πατρίδος των, καιρὸς ἦτο νὰ στείλωσι πρεσβείαν πρὸς τὴν Δύσιν, καὶ ζητήσωσι ξένον πρίγκιπα.
Ἀφοῦ ἡ κυβέρνησις ἐπέστρεψεν ἐκ Σαλαμῖνος, οἱ δύο συστατικοὶ κλάδοι της ἐπὶ μᾶλλον καὶ μᾶλλον κατήντησαν ἀδιάλλακτοι, καὶ τὸ ἀμφιγνοούμενον ζήτημα περὶ καταλλήλου διαμονῆς διὰ τὸν χειμῶνα ἔφερε κατ’ εὐθείαν εἰς φανερὰν διάστασιν. Κινούμενον ὑπὸ τοῦ Κολοκοτρώνη, τὸ Ἐκτελεστικὸν ἔλαβε τὴν διαμονήν του εἰς Ναύπλιον, ἡ δὲ Γερουσία ὤρισε τὴν ἕδραν της εἰς τὸ Ἄργος· ὀργίλη ἀνταπόκρισις διεξήχθη τότε μεταξύ των, καὶ ἐκάτερον σῶμα ἐκάλει τὸ ἄλλο ν’ ἀλλάξῃ διατριβήν. Πλέον ἀπότομοι πράξεις ταχέως ἐπηκολούθησαν […] Πόρρω ἀπέχοντες τοῦ νὰ ὑποκύψωσιν εἰς τὴν ἀξίωσιν τῆς ἐξουσίας ἐκ μέρους τῶν ἀντιζήλων των, οἱ τοῦ στρατιωτικοῦ κόμματος, κρυφίως ὑποστηριζόμενοι ἀπὸ μειονότητα δεκαπέντε γερουσιαστῶν, ἀπεφάσισαν ν’ ἀποπειραθῶσιν αἰφνίδιον τόλμημα· καὶ κατ’ ἀκολουθίαν ὁ Νικήτας, ὁ Πάνος Κολοκοτρώνης, καὶ εἷς Βούλγαρος ἀξιωματικὸς ονόματι Χατζῆ Χρῆστος, κατέφυγον εἰς τὸ Ἄργος (Νοεμβρίου 28) ἐπὶ κεφαλῆς ἀποσπάσματος στρατοῦ. Ὁ κατ’ ἐπίφασιν σκοπός των ἦτο νὰ ζητήσωσι χρήματα διὰ νὰ πληρώσωσι τὴν φρουρὰν τοῦ Ναυπλίου, ἡ ἀληθὴς πρόθεσίς των ἦτο νὰ διαλύσωσι τὸ Νομοθετικὸν σῶμα καὶ ἁρπάσωσι τὰ ἀρχεῖά του […]
Οὕτω μετὰ δώδεκα μηνῶν ῥαδιουργίας καὶ ἀντεγκλήσεις, αἱ φατρίαι περιῆλθον τέλος εἰς τὴν ἀκμὴν νὰ καταφύγωσιν εἰς τὸ ξίφος, καὶ ἐξοκείλωσιν εἰς ἐμφύλιον πόλεμον.
Ο Ελληνικός Εμφύλιος της περιόδου 1823 – 1825 έλαβε χώρα κατά τη διάρκεια της Ελληνικής Επανάστασης ως ανταγωνισμός ισχύος για την ηγεσία της επαναστάσεως αλλά και του υπό διαμόρφωση νέου ελληνικού κράτους. Χωρίζεται σε δύο φάσεις: η πρώτη (Φθινόπωρο 1823 – Καλοκαίρι 1824) χαρακτηρίστηκε μόνο από έντονες πολιτικές διαμάχες μεταξύ Φιλικών και Κοτζαμπάσηδων, ενώ η δεύτερη (Ιούλιος 1824 - Ιανουάριος 1825) από εμφύλιες συρράξεις μεταξύ κυβερνητικών, υποστηριζόμενων από την Αγγλία, και Πελοποννησίων.
Από τους πρώτους κιόλας μήνες της Επανάστασης του 1821, έγινε φανερό το χάσμα μεταξύ Φιλικών, που αποτελούσαν την δημοκρατική πολιτική παράταξη της επαναστατημένης Ελλάδας, και Κοτζαμπάσηδων του Μοριά που με κύριο όργανο εξουσίας την Πελοποννησιακή Γερουσία αλλά και τις τοπικές δημογεροντίες, εκπροσωπούσαν την ολιγαρχική παράταξη. Η άρνηση των τελευταίων να δεχτούν τις προτάσεις του Δημητρίου Υψηλάντη, πληρεξούσιου του Μοριά και γενικού επιτρόπου της Ανωτάτης αρχής, με τις οποίες απαιτούσε από τους κοτζαμπάσηδες τον πλήρη έλεγχο της πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας της επανάστασης πόλωσε το ήδη τεταμένο κλίμα. Ακολούθησε η Εθνοσυνέλευση της Επιδαύρου με την οποία επισφραγίστηκε η ήττα των Φιλικών, αφού παραμερίστηκαν εντελώς από την πολιτική εξουσία.
Καθοριστικής σημασίας για την εξέλιξη των πραγμάτων στην Ελλάδα αποδείχτηκε η Εθνοσυνέλευση του Άστρους Κυνουρίας. Στην εθνοσυνέλευση διαμορφώθηκαν τρεις πολιτικές παρατάξεις, αυτή των Φιλικών, που αποτελείτο από δημοκρατικούς με κυρίαρχες μορφές τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη και τον Δημήτριο Υψηλάντη, αυτή των κοτζαμπάσηδων του Μοριά και τέλος αυτή των Υδραίων καραβοκύρηδων που συνεργάζονταν με τους Ρουμελιώτες. Οι δύο τελευταίοι είχαν την απόλυτη πλειοψηφία στην εθνοσυνέλευση έχοντας δύναμη 150 πληρεξουσίων. Οι αποφάσεις της εθνοσυνέλευσης ήταν καταδικαστικές για το κόμμα των δημοκρατικών. Ο Κολοκοτρώνης έχασε την αρχιστρατηγία ενώ οι περισσότερες και ουσιαστικότερες πολιτικές θέσεις καλύφθηκαν από μέλη του κόμματος των κοτζαμπάσηδων και των Υδραίων. Ο εμφύλιος πόλεμος πια ήταν προ των πυλών.
Από τη Βικιπαίδεια
Στον εμφύλιο πόλεμο νίκησαν οι κοτζαμπάσηδες και οι Υδραίοι εφοπλιστές, και η Επανάσταση στερήθηκε έμπειρων και άξιων οπλαρχηγών, όπως ήταν ο Κολοκοτρώνης.
Ο απελευθερωτικός Αγώνας αποδυναμώθηκε, και μάλιστα σε μία κρίσιμη στιγμή κατά την οποίαν οι Τούρκοι αναδιοργανώνονταν για να καταπνίξουν την Ελληνική Επανάσταση, συμμαχώντας με τους Αιγυπτίους.
 
|